जल प्रदूषण वर मराठी निबंध (Water Pollution Information & Essay In Marathi)

जल प्रदूषण वर लिहिलेला हा निबंध आणि हि माहिती लहान मुले (kids) आणि class 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 व कॉलेज च्या विद्यार्थ्यांसाठी आहे. जल प्रदूषण वर लिहिलेला हा निबंध (Essay On Water Pollution In Marathi) तुम्ही तुमच्या शाळेच्या किंवा कॉलेज च्या प्रकल्प करीता वापरू शकता.


जल प्रदूषण वर निबंध (Water Pollution Information & Essay In Marathi)


प्रस्तावना

जीवनासाठी शुद्ध पाणी असणे खूप महत्त्वाचे आहे. मानवाच्या शरीरात त्याच्या शरीराच्या वजनानुसार 60 टक्के पाणी असते. वनस्पतीमध्ये सुद्धा भरपूर पाणी असते. काही काही वनस्पती मध्ये तर 95 टक्के पाणी असते.

आपल्या पृथ्वीवर पाणी हा पुरेसा प्रमाणात उपलब्ध आहे, परंतु ताज्या पाण्याचे प्रमाण हे फक्त दोन ते सात टक्के आहे. या ताज्या पाण्याचे तीन चौथाई हे हिमनदी व बर्फाळ शिखरे यांच्या स्वरूपात आहे.

राहिला एकचतुर्थांश भाग हा पुष्ट भाग पाण्याच्या रूपात आहे. आपल्या पृथ्वीवर उपलब्ध असलेल्या पाण्यामधून फक्त 0.3 टक्के पाणी शुद्ध व स्वच्छ आहे.

जल प्रदूषण म्हणजे काय?

पाण्यात कोणतीही बाहेरची वस्तू उपस्थित राहिल्याने पाण्याचे नैसर्गिक गुणधर्म अशाप्रकारे बदलते, जेणेकरून पाणी आरोग्यासाठी हानिकारक होतो किंवा त्यांची उपयुक्तता कमी होते, यालाच जल प्रदूषण म्हणतात.

जल प्रदूषणाची समस्या ही सर्वात जास्त विकसित देशांमध्ये सामान्य आहे. विश्व स्वास्थ्य संघटनेच्या अनुसार पिण्याच्या पाण्याचे पीएच हे सात ते साडे आठ च्या दरम्यान असले पाहिजे. पृथ्वीवरील जीवन हे पाण्यावर अवलंबून आहे. मानव आणि जनावरांकरिता पिण्याच्या पाण्याचे स्रोत हे नद्या आणि तलाव इत्यादी आहेत.

तसे तर पाण्यामध्ये स्वतःला शुद्ध करण्याची क्षमता असते. परंतु जेव्हा शुद्धीकरणच्या वेगापेक्षा जास्त प्रदूषण पाण्यामध्ये पोहोचतो, तेव्हा पाणी प्रदूषित होते आणि ही समस्या तेव्हा निर्माण होते जेव्हा पाण्यामध्ये प्राण्यांची विष्ठा, विषारी औद्योगिक रसायने, शेतीचा कचरा आणि तेल यासारखे पदार्थ मिळायला लागतात.

हेच कारण आहे ज्यामुळे आपले बहुतेक पाण्याचे स्त्रोत, जसे तलाव, नदी, समुद्र हळूहळू प्रदूषित होत आहेत. या प्रदूषित झालेल्या पाण्यामुळे मनुष्यावर आणि इतर जीवांवर घातक परिणाम होत आहे.

जल प्रदूषण कसा होतो?

पाणी प्रदूषित होण्या मागे अनेक कारण आहेत. ज्यामध्ये एक कारण पावसाचे पाणी प्रदूषित होणे आहे. जेव्हा पावसाच्या पाण्यात हवेत असलेले धुळाचे कण किंवा विषारी पदार्थ मिसळतात, तेव्हा त्या पावसाचे पाणी जमिनीवर जमा होते. जमा झालेले हे पाणी प्रदूषित झालेले असते.

याच्या व्यतिरिक्त पाणी चे प्रदूषण हे ज्वालामुखी मुळे सुद्धा होत असते. पाणी प्रदूषित पाण्यामध्ये कोणताही प्रकारचा कचरा टाकल्याने सुद्धा होतो. हेच नाही तर आज शेतकरी शेतीचे पीक वाढवण्याकरिता अतिशय रासायनिक खतांचा वापर करत आहेत.

सोबतच बाजारामध्ये धुण्याचे नवीन नवीन डिटर्जेन्ट्स सुद्धा मिळत आहेत आणि यांचा वापर हा दिवसान दिवस वाढतच चालला आहे. आपल्याला या गोष्टींचा परिणाम हा जल प्रदूषण च्या रूपामध्ये बघायला मिळतो.

समुद्रामध्ये पेट्रोल सारख्या पदार्थांच्या गळल्याने पाणी दूषित होत आहे. पेट्रोल ला समुद्रमार्गे आयात आणि निर्यात केले जाते. असे होत असतांना अनेकदा जहाज मधील पेट्रोल समुद्रात गळतो. कधी कधी एकाद्या अपघातामुळे जहाज समुद्रात बुडून जातो, ज्यामुळे पेट्रोल हे समुद्रामध्ये पसरतो आणि समुद्रातील पाणी हे प्रदूषित होते.

समुद्राच्या जलमार्गातुन खनिज तेल वाहून नेणार्‍या जहाजांमुळे किंवा पाण्याच्या पृष्ठभागावर मोठ्या प्रमाणात तेल सोडल्याने पाणी प्रदूषित होतो. निरंतर वाढत्या वायू प्रदूषण मुळे होणारा पाऊस हा ऍसिड पाऊस होतोय. या ऍसिड पावसामुळे अनेक पाण्याचे स्रोत हे प्रदूषित होत आहेत. याचा परिणाम आपण जलाशय मध्ये राहणाऱ्या जीवांवर बघू शकतो.

आज नदी, तलाव या सारखे पाण्याचे स्रोत प्रदूषित झाल्याने त्यामध्ये राहणाऱ्या माश्या ह्या कमी होत चालल्या आहेत. हेच नाही तर जेव्हा लोक ह्या माश्या खातात, तेव्हा लोकांनां अनेक बिमाऱ्यांशी सामोरे जावे लागते.

ऍसिड पावसामुळे अनेक विषारी पदार्थ हे पाण्यात मिळतात. ज्यामध्ये सीसा (Pb), कैडमियम (Cd) आणि पारा (Hg) या सारखे पदार्थ आहेत. नदी मध्ये जनावरांचे किंवा मानवाचे मृतदेह प्रवाहित केल्याने सुद्धा जल प्रदूषण होतो.

जल प्रदूषणामुळे होणाऱ्या समस्या

जर एखादा पाण्याचा स्त्रोत प्रदूषित झाला असेल, तर त्याच्या जवळपास राहणाऱ्या प्रत्येक जीवनावर जल प्रदूषण चा कोणता ना कोणता आणि काही ना काही वाईट परिणाम होत असतो. एक निश्चित मर्यादापेक्षा जर पाणी प्रदूषित असेल तर ते पिकांसाठी सुद्धा नुकसानदायक आणि हानिकारक असते. 

जल प्रदूषण मुळे शेतीच्या जमिनीला प्रदूषित पाणी मिळते. ज्यामुळे जमिनीची उत्पादन क्षमता ही कमी होत असते. आपण असे म्हटले तर हरकत नाही की जल प्रदूषण हा देशातील कृषी क्षेत्राला अत्यंत प्रभावित करतो.

तसेच जल प्रदूषणाचे वाईट परिणाम हा समुद्रातील जीवांवर सुद्धा होतो. जेव्हा समुद्रातील पाणी प्रदूषित होते, तेव्हा समुद्रात राहणारे जीवजंतू हे आजारी पडतात. जल प्रदूषणामुळे सर्वात मोठा नुकसान हा पाण्याची गुणवत्ता कमी होणे आहे. यामुळे अनेक प्रकारचे रोग होऊ शकतात.

हेच नाही तर पाण्याची गुणवत्ता कमी झाल्याने शेतातील पीक चांगले होत नाही. जल प्रदूषण चा भयंकर परिणाम हा राष्ट्राच्या स्वास्थ्याकरिता एक गंभीर धोका आहे. एका अंदाजाने भारतात होणाऱ्या दोन तृतीय रोग हे दूषित पाण्यामुळे होत असतात.

जल प्रदूषणाचा प्रभाव हा मानवावर दूषित पाण्याच्या संपर्कात आल्याने व पाण्यामध्ये उपस्थित रासायनिक पदार्थामुळे होतो. हेच नाही तर जलप्रदूषणाचा अतिशय गंभीर परिणाम हा समुद्री जीवांवर पडत असतो. 

कारखान्यांमधून निघणाऱ्या प्रदूषणामुळे जल प्रदूषण होत असते. नदी मधील माशांचा मृत्यू होणे हे देशात बरेच भागात सामान्य झाले आहे. माशांच्या मुत्यूचा अर्थ चांगला प्रोटीन चा स्त्रोत नष्ट होणे आहे. हेच नाहीतर नद्यांमधील माशांच्या मृत्यूमुळे अनेक लोकांचा रोजगार सुद्धा नाहीसा होतो.

जल प्रदूषणाचा परिणाम शेतीच्या भूमीवर पण बघायला मिळतो. कारण प्रदूषित पाणी हे जेव्हा शेती योग्य भूमीतून जाते, तेव्हा ती जमीन शेती योग्य रात नाही. कारण त्या जमिनीची सुपीकता नष्ट होते. 

आज जोधपूर, पाली आणि राजस्थान या सारख्या मोठ्या शहरांच्या रंग छपाई उद्योगातून सोडण्यात येणाऱ्या दूषित पाण्यामुळे, तेथील जवळ असलेल्या गावांची सुपीक जमीन नष्ट होत आहे.

इतकेच नाहीतर जेव्हा दूषित झालेल्या पाण्याने शेती चे सिंचन केले जाते, तेव्हा शेतीच्या उत्पादनावरही नकारात्मक प्रभाव पडतो. याचे कारण असे आहे की जेव्हा गलिच्छ नाले आणि गलिच्छ कालव्यातील पाणीचा वापर करून शेतीचे सिंचन केले जाते, तेव्हा धातूंचे काही अंश हे धान्य उत्पादनाच्या चक्रात प्रवेश करतात आणि यामुळे कृषी उत्पादन हे 17 ते 30 टक्क्यांनी कमी होत असते.

अशाप्रकारे जल प्रदूषणामुळे होणाऱ्या समस्यांचे विश्लेषण केले तर आपण असे म्हणू शकतो की प्रदूषित झालेल्या पाण्याच्या स्रोतांची संपूर्ण व्यवस्था विचलित होऊन जाते.

जल प्रदूषणामुळे होणारे आजार

जल प्रदूषणामुळे संपूर्ण विश्वामध्ये अनेक प्रकारचे रोग लोकांना होत आहे आणि या रोगांमुळे अनेक लोकांची मृत्यू झालेली आहे. जल प्रदूषण मुळे दररोज जवळपास १४००० पेक्षा जास्त लोकांची मुत्यू होत आहे.

जल प्रदूषित झाल्याने मानवाच्या व पशु पक्षींच्या स्वास्थाला धोका उत्पन्न झाला आहे. जल प्रदूषण झाल्याने टाइफाइड, कावीळ आणि कॉलरा सारखे आजार होत आहेत.

जर आपण दूषित झालेले पाणी पिले तर आपल्याला त्वचेचे आजार, पोटाचे आजार, उलट्या, ताप यासारखे आजार होऊ शकतात. हे सर्व आजार आपल्याला जास्त करून उन्हाळा आणि पावसाळा या दोन ऋतूंमध्ये होण्याची शक्यता जास्त असते.

जल प्रदूषण रोखण्याचे उपाय

जर आपल्याला जल प्रदूषण थांबायचे असेल, तर आपल्याला नदी-नाल्यांना नेहमी स्वच्छ ठेवले पाहिजे. आपल्याला नाल्यांना नेहमी नियमितपणे स्वच्छ केले पाहिजे, कारण ग्रामीण भागामध्ये पक्या नाल्या नसल्यामुळे तेथील पाणी हे कुठेही निघून जाते आणि काही दिवसानंतर हे दूषित पाणी नद्या सारख्या पाण्याच्या स्रोता मध्ये जाऊन मिळते.

म्हणूनच आपल्याला पक्या नाल्या बनवून त्या नाल्यांतील पाण्याला कोणत्याही पाण्याच्या स्त्रोता पासून दूर ठेवण्याचे काम करावे लागेल. हेच नाही तर आपल्याला घरातील साहित्य व वस्तू यांना  नाल्यांमध्ये न फेकता वेगळे ठेवायला पाहिजे. 

जल प्रदूषण कमी करण्यासाठी आपल्याला सांडपाण्यावरील उपचारांच्या पद्धतीबद्दल सतत संशोधन करत राहिले पाहिजे. आपल्याला प्रदूषित झालेल्या पाण्याला रासायनिक प्रक्रिया द्वारा शुद्ध केले पाहिजे आणि दूषित पाण्यामधील विषारी द्रव्य काढून टाकले पाहिजे. आणि त्यानंतर शुद्ध झालेले पाणी हे नदी मध्ये सोडायला पाहिजे.

नदीचे जल प्रदूषण कमी करण्यासाठी कठोर नियम बनविले पाहिजे. ज्यामध्ये आपल्याला नदीमध्ये कपडे धुणे, भांडी घासणे, प्राण्यांची अंघोळ करून देणे किंवा स्वतः अंघोळ करणे या सर्व गोष्टीवर बंदीचे नियम बनविले पाहिजे.

विहिरी, तलाव व इतर जल स्त्रोतांमधून मिळणार्‍या पाण्याचे निर्जंतुकीकरण केले पाहिजे. हेच नाही तर देशातील प्रत्येक नागरिकांना जल प्रदूषणामुळे होणाऱ्या दुष्परिणामाची माहिती दिली पाहिजे आणि जल प्रदूषण कसे कमी करता येईल याची माहिती देऊन लोकांना जागृत केले पाहीजे.

जर आपल्याला येत्या काळामध्ये जल प्रदूषण रोखायचे असेल, तर आपल्याला येणाऱ्या पिढीला पाण्याचे महत्व व प्रदूषण कमी करण्याचे उपाय सांगावे लागेल. आपण हे कार्य शाळेमध्ये मुलांना पर्यावरणाच्या विषयामध्ये माहिती देऊन करू शकतो.

इतकेच नाही तर आपल्याला शुद्ध पाण्याच्या स्त्रोतांमध्ये कासव यासारखे प्राणी पाळले पाहिजे. कारण हे प्राणी पाण्यातील कीटक खाऊन टाकतात आणि पाणी शुद्ध करतात. जल प्रदूषण कमी करण्यासाठी आपल्याला शेतामध्ये, बगीच्यामध्ये कमीत कमी प्रमाणात रासायनिक खतांचा वापर करने गरजेचे आहे, जेणेकरून हे रासायनिक पदार्थ पाण्याच्या स्त्रोतात मिळणार नाही आणि पाणी कमी प्रदूषित होईल.

जल प्रदूषण कमी करण्यासाठी नद्या, तलाव व इतर पाण्याच्या स्त्रोतांची नियमित चाचणी व सुरक्षा करणे आवश्यक आहे. सोबतच शेतामध्ये व इतर क्षेत्रांमध्ये पाण्यातील शारता, आंबटपणा व खारटपणा यासारख्या विविध समस्यांना तोंड देण्यासाठी योग्य प्रकारच्या उपचार व्यवस्थापन पद्धती वापरल्या पाहिजे.

तात्पर्य

जल प्रदूषण थांबवणे हे अतिशय गरजेचे आहे. आपण सर्वांनी जल प्रदूषण रोखण्यासाठी वरील उपाय केले पाहिजे आणि युवकांना व येणाऱ्या पिढीला जल प्रदूषण बद्दल जागृत केले पाहिजे. सोबतच शासनाने सुचविलेल्या उपायांवर अंमलबजावणी केली पाहिजे आणि जल प्रदूषण नियंत्रण कायद्याचा काटेकोरपणे पालन केले पाहिजे.


संबंधित लेख :-

तर हि होती जल प्रदूषण ची माहिती (Information About Water Pollution In Marathi). आज आपण या लेख मध्ये जल प्रदूषण ची संपूर्ण माहिती बघितली आहे. मी आशा करतो कि जल प्रदूषण वर मराठी मध्ये लिहिलेला हा निबंध (Marathi Essay On Water Pollution) तुम्हाला आवडला असेल. जर तुम्हाला हा निबंध आवडला असेल तर याला इतरांशी नक्की share करा.

Sharing is caring!