माझा आवडता ऋतू पावसाळा वर मराठी निबंध (Rainy Season Information & Essay In Marathi)

पावसाळा ऋतू वर लिहिलेला हा निबंध आणि हि माहिती लहान मुले (kids) आणि class 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 व कॉलेजच्या विद्यार्थ्यांसाठी आहे. पावसाळ्यावर लिहिलेला हा निबंध (Essay On Rainy Season In Marathi) तुम्ही तुमच्या शाळेच्या किंवा कॉलेजच्या प्रकल्प करीता वापरू शकता.


माझा आवडता ऋतू पावसाळा वर मराठी निबंध (Rainy Season Information & Essay In Marathi)


प्रस्तावना

निसर्ग हा नेहमीच मानवाला आणि पशु पक्षीला आधार देणारा आहे. मानव हा सुट्टीच्या सुरुवातीपासूनच मानवी स्वभावाच्या शुद्ध सात्विक ममतामाई कोर मध्ये गुतलेला आहे. निसर्गाने त्याला छान हवेच्या पाळण्यात झुलवले आहे आणि पक्षांचे मधुर गीत ऐकवले आहे.

निसर्गाचे क्षेत्र अमर्याद आहे. सकाळचा उगवता सूर्य, संध्याकाळचा चंद्र, आकाशात काळे ढग, निळे आकाश, उंच पर्वत, धबधबे, शेत, झाडांच्या फांदीवर बसलेले पक्षी हे प्रत्येक क्षण आपल्याला नवीन संदेश देतात.

निसर्गाचे सौंदर्य हे अवर्णनीय आहे. या संपूर्ण जगामध्ये निसर्ग चरण दर चरण आपले स्वरुप दाखवतो. पण या सृष्टीमध्ये पावसाळा हा असा हंगाम आहे, जो आपल्या मनाला प्रफुल्लित केल्याशिवाय राहत नाही.

पावसाळा ऋतुचे दृश्य

जेव्हा पावसाळा येतो तेव्हा सर्व वातावरण आनंदी होतो आणि चारही कडे आनंदच आनंद पसरतो. पावसाळा आला की शेत हिरवीगार व्हायला लागतात. झाडे झुडपे ही आनंदाने गाणी म्हणायला लागतात.

हेच नाही झाडाची बंद कळी हि पावसाळा आला की खुलते. पावसाळ्यामध्ये पहाटे-पहाटे धुक्याची थेंब ही मोत्यांसारखी चमकू लागतात. पावसाळ्यामध्ये आकाशात चमकणारी वीज अत्यंत सुंदर दिसून येते.

पावसाळ्यात इंद्रधनुष्याचे सुंदर दृश्य

हंगाम कोणता पण असला तरी इंद्रधनुष्याचा सुंदर दृश्य हा आपल्याला फक्त पावसाळा आला कि बघायला मिळतो. हे दृश्य इतके सुंदर असते की आपल्याला विश्वास व्हायला लागतो की आपण हेच दृश्य बघण्यासाठी पावसाळ्याची वाट बघत असतो.

आपल्या भारत देशात पावसाळा हा जुलै ते सप्टेंबर महिन्याच्या अखेरपर्यंत असतो आणि पावसाळा हा हिंदू कॅलेंडर नुसार श्रावण ते अश्विन महिन्यापर्यंत असतो. पावसाळा हा अत्यंत गरमीनंतर सर्वांसाठी एक आशा आणि उमंग घेऊन येतो.

पावसाळा येण्याची वाट फक्त मानवच नाही तर सर्व पशु पक्षी आणि झाडे झुडपे सुद्धा बघत असतात. पावसाळा येताच सर्व लोक या हंगामाच्या स्वागतासाठी अनेक तयारी करायला सुरुवात करतात. या हंगामामध्ये आकाश हे खूप सुंदर चमकदार आणि स्पष्ट दिसायला लागतो. 

सोबतच आकाश हा हलक्या निळ्या रंगाचा दिसायला लागतो. कधी कधी या सुंदर आकाशामध्ये सुंदर इंद्रधनुष्य पण आपल्याला बघायला मिळतो. पावसाळ्यामध्ये संपूर्ण वातावरण हे अतिशय सुंदर दिसायला लागतो, जणूकाही ते एक सुंदर आणि मोहक चित्र आहे. जे चित्र प्रत्येकाला मनमोहक लागेल. खरच पावसाळा असा हंगाम आहे ज्याचे अप्रतिम दृश्य सर्वांनी बघायला पाहिजे.

पावसाळ्याचे आगमन

उन्हाळ्यामध्ये अत्यंत भीषण गर्मी पडत असते. या वेळेस सूर्य पूर्णपणे उत्तरायण होऊन जातो. यावेळी पृथ्वी ही गर्मी मुळे भाजू लागते. झाडे-झुडपे, प्राणी, पक्षी या सर्वांवर याचा प्रभाव आपल्याला बघायला मिळतो. सर्व प्राणी पक्षी या गरमीमुळे गोंधळायला लागतात.

उन्हाळ्याच्या या गरमीमुळे नदी, नाले, तलाव व समुद्र हे सुकायला लागतात आणि यांचे पाणी हे वाफेचे रूप घेण्यास सुरुवात करते. उन्हाळ्यामध्ये सुकलेल्या नद्या, तलाव आणि समुद्राचे पाणी जेव्हा भाप बनते, तेव्हा ते आकाशामध्ये जाते. जेव्हा या वाफेला शीतलता मिळते तेव्हा ही वाफ ढगाचे रूप घेते आणि पावसाळ्याची सुरुवात पाऊस पडून व्हायला लागते.

जेव्हा मेघ गर्जना करतात आणि सर्व पशु पक्षी,  झाडा झुडपांना त्यांच्या पाण्याने नवीन जीवन देतात, तेव्हा पावसाळा सुरू होतो. पावसाळ्यामध्ये ढगांमधून पहिल्यांदा पडणारा हा पहिला पाऊस असतो. 

या पहिल्या पावसाची सुगंध ही मनाला मोहित करत असते. पाऊस पडताच सुकलेले झाडे पुन्हा हिरवी गार व्हायला लागतात. हेच नाही तर मैदानी क्षेत्रांमध्ये सर्व जागी गवत वाफायला लागतो. प्रत्येक ठिकाणी पाणीच पाणी दिसायला लागते. 

सुकलेल्या नद्या, तलाव, विहिरी हे सर्व पुन्हा एकदा पावसाच्या पाण्याने भरायला लागतात. शेतीसाठी पाण्याची गरज ही अतिशय आवश्यक असते आणि पावसाळा हा असा हंगाम आहे जो भरपूर प्रमाणात पाणी घेऊन येतो. 

या हंगामामध्ये वातावरण हे स्वच्छ व नीटनेटके होते. अनेक ठिकाणी पावसाळ्याच्या आगमनात लोकगीत गायले जातात. अनेक लोक हे घरी फळ भाज्यांचे बगीचे लावत असतात. ज्यामुळे लोकांना घरीच फळभाज्या उपलब्ध होतात.

पावसाळा व इतर हंगामाची माहिती

आपल्याला पावसाळ्या बद्दलची माहिती सोबतच अन्य ऋतूंची माहिती असणे आवश्यक आहे. प्रमुख्याने तीन हंगाम किंवा ऋतू असतात. ज्यामध्ये पावसाळा, उन्हाळा आणि शरद ऋतू हे ऋतू आहेत. पतझड आणि अन्य हिंदू कॅलेंडर च्या अनुसार ऋतुंचे नाव हे महिन्यांच्या नावावर आधारित असतात, जे पुढीलप्रमाणे आहेत.

चैत्र (मार्च-एप्रिल), वैशाख (एप्रिल-मे), ज्येष्ठ (मै-जून), आषाढ (जून-जुलै), श्रावण (जुलै-ऑगस्ट) पार्षपक्ष (ऑगस्ट-सितंबर), आश्विन (सप्टेंबर-ऑक्टोबर), कार्तिक (ऑक्टोंबर-नोव्हेंबर), मार्गशीर्ष (नोव्हेंबर-डिसेंबर), पोक्षमास (डिसेंबर-जानेवारी), माघमास (जानेवारी-फेब्रुवारी), फाल्गुन मास (फेब्रुवारी-मार्च).

या प्रकारे भारतातील हे सर्व ऋतू आपल्या देशात येऊन वातावरणाला आनंदी करतात. अतिशय उष्णता, तीव्र हिवाळा, अधिक पाऊस, सुंदर शरद आणि बसंत या ऋतूंची चर्चाच अनन्य आहे. भारत देशातील तीव्र उन्हाळ्याने त्रस्त होऊन सर्व प्राणी हे आपले बैर विसरतात आणि एकत्र येऊन निर्भयपणे राहतात. 

उन्हाळ्यानंतर पावसाळा ऋतु येतो. पावसाळा आल्यानंतर शरद ऋतू येत असतो. शरद ऋतू मध्ये सर्वत्र धुका वातावरणामध्ये बघायला मिळतो. या ऋतूमध्ये इतकी थंडी हवा वाहते कि ती आपल्या आत्मेला पण थंड करते.

या ऋतूमध्ये सूर्याची किरणे ही अतिशय आनंददायक वाटते. शरद ऋतू मध्ये चकोरी सूर्याला चंद्र समजून दिवसा सुद्धा रात्रीचा आनंद घेतला जातो. या ऋतूमध्ये फुले उमलण्यास सुरुवात होते. निसर्गाद्वारे ऋतू चक्र फिरवल्यामुळे हेमंत ऋतूचे आगमन होते. हा ऋतू सुद्धा स्वतःचा संपूर्ण रूप सादर करतो आणि अशा प्रकारे ऋतुचक्र, वर नमूद केलेल्या महिन्यानुसार चालू राहतो.

पावसाळा ऋतूमुळे होणारे नुकसान

जितका पावसाळा हा आपल्या करिता उपयोगी आहे, तितकाच आपल्याला नुकसान सुद्धा देतो. पावसाळ्यामध्ये हवेचा पादुर्भाव झाल्यामुळे मलेरिया, चिकनगुनिया, हंगामी ताप इत्यादी गंभीर आजार होतात. ज्यामुळे अनेक माणसे हि मरणाला सामोरी जातात. 

कधी कधी जास्त पाऊस झाल्याने पूर येतो आणि गावे, घरे व मालमत्तेचा संपूर्ण नाश होतो. पूर आल्याने गावांमधील घरे व घरांमधील वस्तू हे पुरामध्ये वाहून जातात. अति पाऊस आल्याने वाहतुकीचे रस्ते पूर्णपणे बंद होऊन जातात. ज्यामुळे बरीच कामे ही पुढे ढकलली जातात. हेच नाही तर अतिवृष्टी झाल्यामुळे शेतकऱ्यांना मोठे नुकसान होते, यामुळे शेतीतली पीक नष्ट होतात.

पावसाळ्यामध्ये विजेच्या त्रासामुळे बरेच लोक अकाली मृत्युमुखी पडतात. पावसामुळे रस्त्यावर पाणी जमा होतो आणि चिखल असल्यामुळे घराच्या बाहेर जाणे किंवा एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी जाणे खूप कठीण होते. 

पावसाळ्यामध्ये मुले बाहेर निघून नीर निराळे खेळ सुद्धा खेळू शकत नाहीत. पावसाळ्यामध्ये डासांचा त्रास सुद्धा होत असतो. पावसाळ्यामध्ये रात्री डास आपल्याला झोप सुद्धा घेऊ देत नाही. खरे तर हे आहे की पावसाळा जितका उपयोगी आहे तितकाच नुकसान सुद्धा करत आहे.

पावसाळ्याचे फायदे

पावसाने जितके नुकसान होतात तितकेच पावसामुळे काही फायदे सुद्धा होतात. आपला भारत देश हा कृषिप्रधान देश आहे आणि कृषी आपल्या देशाचा आधार आहे. पावसाळ्यामध्ये पाऊस आल्याने फक्त मानवालाच नाही तर पशु पक्षी, प्राणी यांना पण फायदा होतो.

पावसामुळे मानवासाठी अन्न तयार होतो आणि पशु पक्षी साठी इतका चारा मिळतो की तो चारा संपूर्ण वर्ष पुरेसा असतो. पावसाळ्यामध्ये पडणाऱ्या पावसाच्या पाण्याला धरणाने थांबवून, या पाण्याचा योग्य तो लाभ घेतला जातो.

या पावसाच्या पाण्याला गोळा केले जाते आणि या पाण्याला नंतर पिण्यासाठी व अन्य कामासाठी उपयोगात आणले जाते. उन्हाच्या तीव्र गरमीमुळे लोकांमध्ये जास्त सुस्तपणा आला असतो, तो सुस्तपणा उडून जातो. पावसाचे मनमोहक दृश्य आपल्या मनाला नेहमीच आनंदी करत असतो.

पावसाळ्यामध्ये रोजगारात वाढ

पावसाळ्यामध्ये जेव्हा योग्य वेळी पाऊस येतो तेव्हा शेती आणि अन्य कार्यामध्ये फायदा होतो. ज्यामुळे शेतकऱ्यांच्या घरी रोजगार येतो. पावसाळ्यामध्ये जंगले हिरवेगार होऊन जातात, ज्यामुळे लाकडी फर्निचर व घरगुती वस्तू तयार केले जातात. यामुळे अनेक लोकांना रोजगार मिळतो. हेच नाही तर अनेक पीक या वेळेस घेतले जातात आणि त्यांची विक्री केली जाते. त्यामुळे अनेक रोजगाराचे मार्ग खुले होतात.

शेतकऱ्यांसाठी पावसाळ्याचे महत्व

पावसाळ्याचे महत्व हे सर्वानासाठी आहे. पण सर्वात जास्त पावसाळ्याचे महत्त्व हे शेतकरीसाठी आहे. याचे कारण असे आहे की शेतीला भरपूर पाण्याची गरज असते. जर पाऊस आला नाही तर पिकांना पाण्याची कमतरता भासू लागते आणि हेच कारण आहे की पावसाळा हा शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा हंगाम आहे.

पावसाळ्यामध्ये शेतकरी सामान्यता बरेच खड्डे आणि तलाव बनवून ठेवतात. जेणेकरून गरजेच्या वेळेस पावसाचे पाणी वापरता येईल. असे म्हटले तर चालेल की पावसाळा हा देवाने शेतकऱ्यांना दिलेला एक वरदान आहे.

अगोदरच्या काळात पाऊस चांगला होण्याकरिता इंद्रदेवाची पूजा व त्यांची प्रार्थना केली जात असायची. आज आपल्याला ही गोष्ट कमी बघायला मिळते. पण तरीही अनेक ठिकाणी आज सुद्धा चांगला पाऊस व्हावा यासाठी शेतकऱ्यांना देवाला प्रार्थना करताना आपण बघू शकतो.

पावसाळा ऋतु आणि त्याचा आनंद

आपण सर्वांना माहिती आहे की पावसाळा आला की परिसर अत्यंत सुंदर दिसतो आणि आपल्याला बाहेर फिरायला जाण्याची इच्छा होते. कारण या वेळेस वातावरण हिरवेगार आणि अत्यंत मनमोहक दिसत असतो. पावसाळ्यामध्ये नैनिताल, कश्मीर यासारख्या क्षेत्रांमधील सुंदर दृश्य बघायला जाण्याचे मन होते आणि अशा सुंदर जागेवर जाण्याचा आनंद हा वेगळाच असतो.

तात्पर्य

निसर्गाने दिलेल्या हंगामात पावसाळ्याचे सुंदर दृश्य हे मन मोहून टाकते. हेच नाही तर पाऊस झाल्याने वातावरण स्वच्छ होतो आणि सगळीकडे हिरवेगार झाडे दिसू लागतात. आपण सर्वांनी पावसाळ्यामध्ये झाडे लावायला पाहिजे. जेणेकरून वातावरणातील प्रदूषण कमी होईल आणि पावसाळ्याचे सुंदर दृश्य आपल्याला नेहमी बघायला मिळेल.


संबंधित लेख :-

तर हि होती पावसाळा ऋतू ची माहिती (Information About Rainy Season In Marathi). आज आपण या लेख मध्ये पावसाळा ऋतू ची संपूर्ण माहिती बघितली आहे. मी आशा करतो कि पावसाळा ऋतू वर मराठी मध्ये लिहिलेला हा निबंध (Marathi Essay On Rainy Season) तुम्हाला आवडला असेल. जर तुम्हाला हा निबंध आवडला असेल तर याला इतरांशी नक्की share करा.

Sharing is caring!