महात्मा गांधी वर निबंध (Mahatma Gandhi Information & Essay In Marathi)

महात्मा गांधी वर लिहिलेला हा निबंध आणि हि माहिती लहान मुले (kids) आणि class 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 व कॉलेज च्या विद्यार्थ्यांसाठी आहे. महात्मा गांधी वर लिहिलेला हा निबंध (Essay On Mahatma Gandhi In Marathi) तुम्ही तुमच्या शाळेच्या किंवा कॉलेज च्या प्रकल्प करीता वापरू शकता.


महात्मा गांधी वर मराठी निबंध (Mahatma Gandhi Information & Essay In Marathi)


प्रस्तावना

आपल्या राष्ट्रपिता महात्मा गांधी बद्दल सर्वांनाच माहिती आहे. त्यांची छाप आपल्या भारत देशाच्या नोटांवर तर आहेच, पण आपल्या हृदयात सुद्धा आहे. जेव्हा आपल्या भारत देशाला स्वातंत्र्य मिळवून देणाऱ्या थोर पुरुषांचे नाव घेतले जाते, तेव्हा महात्मा गांधी यांचे नाव सर्वात अगोदर घेतले जाते.

महात्मा गांधींचे नाव घेण्यामागे कारण आहे की त्यांनी आपल्या भारत देशाला शस्त्र न उचलून म्हणजेच लढाई झगडा न करता स्वातंत्र्य मिळवून दिले. महात्मा गांधी हे सत्य आणि अहिंसेचे प्रवर्तक होते. भारतातील सर्व नागरिक हे महात्मा गांधींना बापू किंवा राष्ट्रपिता म्हणून संबोधत होते.

महात्मा गांधीच्या जन्मदिवसाला म्हणजेच गांधी जयंती या दिवसाला अहिंसा दिवस म्हणून पूर्ण भारतात साजरा केला जातो. महात्मा गांधींनी अनेक प्रकारचे आंदोलन केले आणि पूर्ण जीवन संघर्ष केला. याच्या परिणामस्वरूप भारत देशाला इंग्रजांच्या राजवटीतून स्वातंत्र्य मिळाले.

महात्मा गांधी हे मानवतेवर विश्वास ठेवत होते. त्यांनी सर्वांना मानवतेच्या सेवेचा संदेश दिला आणि म्हटले “स्वतःला शोधण्याचा उत्तम मार्ग म्हणजे स्वतःला इतरांच्या सेवेमध्ये हरवणे आहे”. आज आपण त्यांचे संपूर्ण जीवन, त्यांनी केलेले आंदोलन व त्यांच्या विचारांबद्दल बघूया.

महात्मा गांधी हे असे स्वातंत्र्यसेनानी होते, ज्यांच्या प्रयत्नांमुळे, संघर्षामुळे व बलिदानामुळेच आज आपण स्वतंत्र भारतामध्ये श्वास घेत आहोत. महात्मा गांधी हे एक महान राजकारणी होतेच. पण ते एक महान समाजसुधारक देखील होते.

महात्मा गांधी यांनी देशाला स्वातंत्र्य मिळून देण्याकरिता शांतीचा मार्ग निवडला आणि आपले संपूर्ण जीवन स्वतंत्रता मिळवण्यात आणि मानवतेची सेवा करण्यात लावले. त्यांनी पुष्कळ स्वतंत्रता आंदोलन केले, ज्यामुळे इंग्रजांची झोप उडाली.

महात्मा गांधी हे त्यांच्या चांगल्या कामामुळे व त्यांच्या चांगल्या व आदर्श विचारांमुळे नेहमी आठवले जातात आणि ते नेहमीच आपल्या मनांमध्ये असेच राज्य करतील.

महात्मा गांधी यांचा जन्म व शिक्षण

महात्मा गांधी यांचा जन्म 2 ऑक्टोंबर 1869 रोजी गुजरात राज्यामध्ये झाला. त्यांचा जन्म गुजरात राज्यातील पोरबंदर शहरात झाला होता. महात्मा गांधींचे पूर्ण नाव हे मोहनदास करमचंद गांधी होते. महात्मा गांधी हे सामान्य कुटुंबातील होते. त्यांचे वडील करमचंद गांधी हे इंग्रजांसाठी दिवाण म्हणून काम करत होते.

महात्मा गांधी यांच्या आईचे नाव पुतळीबाई होते आणि त्यांचा स्वभाव खूप चांगला होता. त्यांची आई ही एक धार्मिक महिला होती. जेव्हा महात्मा गांधी हे 13 वर्षाचे होते, तेव्हा त्यांचे लग्न करून देण्यात आले होते. महात्मा गांधी यांच्या बायकोचे नाव हे कस्तुरबा गांधी होते. सर्व त्यांना प्रेमाने बा म्हणून हाक मारत होते.

महात्मा गांधी यांचे सुरुवातीचे शिक्षण हे गुजरात मध्ये झाले होते. व समोरचे शिक्षण घेण्याकरिता त्यांना इंग्लंड पाठवण्यात आले. महात्मा गांधी हे 18 वर्षाचे असतानाच लंडनच्या कॉलेजमध्ये कायद्याचे शिक्षण घेण्याकरिता गेले.

महात्मा गांधी यांनी सन 1891 मध्ये वकिलीची परीक्षा पास केली व भारतात परत आले. वकिलीचे शिक्षण घेतल्यानंतर त्यांनी मुंबईमध्ये राहून वकिली करण्याचे काम सुरू केले. त्यांच्या जीवनात वेळे बरोबर पुष्कळ बदल घडून आले.

त्याचा परिणाम त्यांच्या जीवनावर झाला होता. ते यामधून इतके प्रभावित झाले की त्यांनी स्वतःचे संपूर्ण जीवन मानव सेवा करण्याकरिता समर्पित करून टाकले.

गांधीजीच्या जीवनात परिवर्तनाची सुरुवात

गांधीजीच्या जीवनात अनेक अश्या घटना घडल्या, ज्यामुळे त्यांनी अहिंसेला स्वीकारले. परंतु त्यांच्या जीवनामध्ये सर्वात अगोदर परिवर्तन आणणारी घटना ही 1899 मधील आहे.

1899 रोजी दक्षिण आफ्रिका मध्ये झालेल्या अँग्लो बोअर युद्धामध्ये महात्मा गांधींनी आरोग्य सेवक बनून लोकांची मदत केली. त्यावेळेस युद्धाचे ते भयानक परिणाम बघून त्यांच्या मनात अधिक करुणा निर्माण झाली. आणि हेच कारण आहे की महात्मा गांधींनी अहिंसेला स्वीकारले व स्वतःचे जीवन मानवी सेवा मध्ये समर्पित केले.

महात्मा गांधी यांच्या राजकीय जीवनाची सुरुवात

महात्मा गांधी जेव्हा वकिलीचे शिक्षण घेत होते. तेव्हा त्यांना दक्षिण आफ्रिका मध्ये जावे लागले. तिथे गेल्यावर महात्मा गांधी हे रंग भेदाचे बळी झाले आणि त्यांच्यासोबत अपमानास्पद वागणूक करण्यात आली. त्यावेळेस दक्षिण आफ्रिका मध्ये भारतीय आणि इतर काळ्या रंगाच्या लोकांशी अमानविय वर्तन केले जात होते.

महात्मा गांधींना रेल्वेच्या प्रथम श्रेणीच्या डब्यामध्ये बसल्यामुळे रेल्वेमधून धक्का मारून बाहेर काढण्यात आले. तेव्हा महात्मा गांधी जवळ रेल्वेच्या प्रथम श्रेणीची तिकीट सुद्धा होती. तरी पण रंगभेद मुळे त्यांना तिथून बाहेर काढण्यात आले. हेच नाही तर त्यांना तेथील अनेक हॉटेल मध्ये सुद्धा जाण्याची परवानगी नव्हती.

हे सर्व बघून गांधीजीनी रंगभेद समाप्त करण्यासाठी खूप संघर्ष केला व त्यांनी राजकारणामध्ये जाण्याचा निर्णय घेतला. जेणेकरून ते भारतीयांसोबत व इतरांशी होणाऱ्या अन्यायाला संपवू शकतील.

महात्मा गांधी यांच्या द्वारे सुरु करण्यात आलेले आंदोलन

महात्मा गांधी यांनी अहिंसेच्या मार्गावर चालून इंग्रजांच्या विरुद्ध अनेक आंदोलन केले. याच्या परिणामस्वरूप ब्रिटिशांचे शासन दुर्बल झाले. महात्मा गांधी यांनी भारतीयांना स्वातंत्र्य मिळवून देण्याकरिता सुद्धा अनेक आंदोलन केले होते.

चंपारण चळवळ

हा गांधीजी चा पहिला इंग्रजांविरुद्ध केलेला आंदोलन होता. त्यावेळेस इंग्रज सरकार ही भारतीय शेतकऱ्यांना अन्न धान्याची पीक कमी करून नीड वाढवण्यास भाग पाडत होते. हेच नाही तर ते शेतकऱ्यांना त्याची पूर्ण किंमत सुद्धा देत नव्हते.

त्यावेळेस शेतकरी हा इंग्रजांच्या या मनमानीमुळे खूप नाराज झाला होता. तेव्हा सन 1917 मध्ये त्यांनी चंपारण गावामध्ये आंदोलन सुरू केले. त्याचा परिणाम असा झाला की इंग्रजांनी गांधीजीच्या समोर आपले गुडघे टेकले.

या आंदोलनामुळे इंग्रजांनी शेतकऱ्यांचे 25% पैसे परत केले. हा आंदोलन चंपारण चळवळ या नावाने विख्यात झाले आणि याच्या यशामुळे त्यांच्यामध्ये एक नवीन आत्मविश्वास बळकट झाला.

खेडा आंदोलन

खेडा आंदोलन हा गांधीजींनी शेतकऱ्यांसाठी केला होता. 1918 मध्ये गुजरातच्या खेडा नावाच्या गावात गंभीर पूर आला. ज्यामुळे त्या गावा मधील शेतकऱ्यांचे पीक पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाले व त्या गावात मोठा दुष्काळ पडला.

इतके सर्व झाल्यावर सुद्धा इंग्रज अधिकारी शेतकऱ्यांपासून कर वसूल करण्याचा विचार करत होते. यावेळेस शेतकऱ्यांजवळ देण्याकरिता काही उरले नव्हते. गांधीजींनी इंग्रजांच्या या वर्तना विरुद्ध आंदोलनाची सुरुवात केली.

ज्यामध्ये संपूर्ण शेतकरी हे महात्मा गांधी सोबत होते. या आंदोलनाला खेडा आंदोलन या नावाने ओळखले जाते. या आंदोलनामुळे इंग्रजांनी शेतकऱ्यांचे कर क्षमा केले होते.

असहयोग आंदोलन

इंग्रज हे भारतीयांशी खूप क्रूर आणि निरदयतेने वागत होते. इंग्रजांचे अन्याय हे दिवसां दिवस वाढतच चालले होते. जालियावाला बाग हत्याकांड मध्ये अनेक निरदोष मारल्या गेले होते. ज्यामुळे गांधीजींना खूप दुःख झाले आणि मग त्यांनी निश्चय केला की आता इंग्रजांना भारता बाहेर काढावे लागेल.

या नंतर त्यांनी असहयोग आंदोलनाची सुरुवात केली. महात्मा गांधींनी भारतातील सर्व नागरिकांना म्हटले की इंग्रजांना बाहेर काढण्याकरिता सर्वांनी कंबर कसली पाहिजे आणि सर्वांनी इंग्रजांचे समर्थन नाही केले पाहिजे.

महात्मा गांधींनी सुरू केलेल्या या आंदोलनामुळे अनेक भारतीयांनी आपल्या सरकारी नोकऱ्या सोडल्या आणि शाळेत, विद्यालयात आणि अनेक जागेवर अहिंसा पूर्वक विरोध प्रदर्शन सुरू केले. त्यावेळेस भारतामध्ये स्वदेशी वस्तूंचा वापर हा वाढला व विदेशी वस्तूंचा बहिष्कार करण्यात आला.

असहयोग आंदोलना मध्ये भारतातील लोकांनी विदेशी कपड्यांची होळी जाळली व खादी कपड्यांचा वापर सुरू केला. यामुळे खादी कपड्यांचे उत्पादन हे मोठ्या प्रमाणात होत होते. हा आंदोलन खूप मोठ्या प्रमाणात केला गेला होता, ज्यामुळे संपूर्ण भारतात चोरी आणि लुटमारीच्या घटना घटने सुरू झाल्या.

लोकांनी हिंसा करायला सुरुवात केली. गांधीजींनी हे सर्व बघितली व या आंदोलनाला मागे घेतले. त्यानंतर इंग्रजांनी महात्मा गांधींना असहयोग आंदोलन केल्याबद्दल सहा वर्षाची कारावासाची शिक्षा सुनावली.

दांडी यात्रा / नमक सत्याग्रह

महात्मा गांधींनी या आंदोलनाला इंग्रजांच्या विरुद्ध मिठावर कर वाढवण्याच्या कारणाने सुरू केला होता. साधारण व्यक्ती हा या कायद्याने खूप दुखी होता आणि त्याच मुळे 12 मार्च 1930 ला गांधीजीने अहमदाबाद शहरातील साबरमती आश्रमातून हा आंदोलन सुरू केला.

या आंदोलनाच्या अंतर्गत गांधीजीनी मिठावर अत्याधिक कर आकारणी विरुद्ध दांडी यात्रा सुरु केली. या आंदोलनामध्ये त्यांच्यासोबत अनेक लोक सहभागी झाले आणि लोकांनी स्वतः मिठाचे उत्पादन व वितरण सुरू केले.

हा एक असा आंदोलन होता, जो विदेशांमध्ये सुद्धा प्रसिद्ध झालेला होता. या अहिंसा ने केलेला आंदोलन पूर्ण पणे यशस्वी राहिला. त्यानंतरचा एप्रिल 1930 ला गुजरातमध्ये स्थित दांडी नावाच्या गावात हा आंदोलन संपला. या आंदोलनाने इंग्रज हे खूप अस्वस्थ झाले व त्यांनी या आंदोलन मध्ये असणाऱ्या 80 हजार लोकांना तुरुंगवासाची शिक्षा सुनावली.

भारत छोडो आंदोलन

भारताला ब्रिटिश शासनाच्या गुलामीतून मुक्त करण्याकरिता महात्मा गांधींनी या आंदोलनाची सुरुवात केली होती. जेव्हा दुसरा विश्वयुद्ध सुरू होता, तेव्हा ब्रिटिश सरकार ही अन्य देशां सोबत युद्ध करण्यामध्ये व्यस्त होती.

इंग्रजांनी भारतीयांना या युद्धामध्ये शामिल होण्याकरिता म्हटले, पण भारतीयांनी इंग्रजांना नकार दिला. त्यानंतर इंग्रजांनी भारतीयांना वचन दिले की जर भारतीय त्या युद्धात इंग्रजांचा साथ देतील, तर ते भारताला स्वतंत्र करतील.

त्यानंतर या आंदोलनाला सर्व भारतीयांनी मिळून यशस्वी केले आणि याच्या परिणाम स्वरूप 1947 ला भारत देश हा इंग्रजांच्या गुलामीतून मुक्त झाला.

गांधीजींचे काही सिद्धांत

गांधीजी नेहमीच सत्य आणि अहिंसेचे पालन करत होते व त्यांचे जीवन सोपे होते. महात्मा गांधी हे शुद्ध शाकाहारी होते. महात्मा गांधी स्वदेशी वस्तूंचा प्रयोग जास्त करायचे आणि सर्वांना स्वदेशी वस्तू चा वापर करायला सांगत असायचे.

महात्मा गांधी हे खादी चे कपडे घालत होते. महात्मा गांधींनी तीन गोष्टी सांगितल्या होत्या, ज्या आज सुद्धा आपण ऐकतो. तीन गोष्टी आहेत, बुरा मत बोलो, बुरा मत सूनो आणि बुरा मत देखो. म्हणजेच वाईट बोलू नका, वाईट ऐकू नका आणि वाईट बघू नका. ह्या तीन गोष्टी आज खूप प्रसिद्ध आहेत.

तात्पर्य

गांधीजींनी नेहमीच मानवतेचा व अहिंसेचा मार्ग स्वीकारला. त्यांनी जातिवाद पासून पीडित असलेल्या लोकांना हरिजन म्हटले आणि त्यांना त्यांचा हक्क मिळवून दिला. ते महात्मा बुद्ध यांच्या जीवनावर आणि विचारांवर प्रभावित झाले होते. व त्यांनी त्यांच्यासारखेच सर्वांची सेवा केली. 

भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर भारत हा दोन भागात, भारत आणि पाकिस्तानमध्ये वाटला गेला. ही गोष्ट गांधीजींना आवडली नाही व ते खुप दुखी झाले होते.

30 जानेवारी 1948 ला नाथूराम गोडसे नावाच्या एका व्यक्तीने गांधीजीला गोळी मारून त्यांची हत्या केली. गांधीजींचे विचार आणि त्यांच्या जीवनातील संघर्ष हे आपण सर्वांकरिता एक आदर्श आहे. आजच्या तरुण पिढीला त्यांच्या मार्गदर्शनाची गरज आहे.


तर हि होती महात्मा गांधी ची माहिती (Mahatma Gandhi Information In Marathi). आज आपण या लेख मध्ये महात्मा गांधी ची संपूर्ण माहिती बघितली आहे. मी आशा करतो कि महात्मा गांधी वर मराठी मध्ये लिहिलेला हा निबंध (Marathi Essay On Mahatma Gandhi) तुम्हाला आवडला असेल. जर तुम्हाला हा निबंध आवडला असेल तर याला इतरांशी नक्की share करा.

Sharing is caring!

Leave a Comment