वायू प्रदूषण वर मराठी निबंध (Air Pollution Information & Essay In Marathi)

वायू प्रदूषण वर लिहिलेला हा निबंध आणि हि माहिती लहान मुले (kids) आणि class 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 व कॉलेजच्या विद्यार्थ्यांसाठी आहे. वायू प्रदूषण वर लिहिलेला हा निबंध (Essay On Air Pollution In Marathi) तुम्ही तुमच्या शाळेच्या किंवा कॉलेजच्या प्रकल्प करीता वापरू शकता.


वायू प्रदूषण वर निबंध (Air Pollution Information & Essay In Marathi)


प्रस्तावना

आज मानवाला सर्वात मोठा धोका प्रदूषणामुळे आहे. आज पृथ्वीवरील संपूर्ण वातावरण व त्यामध्ये उपयोगात येणारे जल स्त्रोत, वायु, अन्न उगवणारी जमीन, आकाश सुद्धा मानवाद्वारे प्रदूषित करण्यात आले आहे. कारण मानव हा स्वतःच्या आनंदासाठी संपूर्ण नैसर्गिक संसाधनांचा पूर्णपणे शोषण करत आहे.

हेच कारण आहे की आज प्रदूषणाची समस्या भयानक रूपात समोर आली आहे. ज्यामध्ये वायु प्रदूषण एक गंभीर समस्या आहे. त्यावर आपल्याला प्रकाश देणे खूप गरजेचे झाले आहे.

आपले वातावरण आणि वायू प्रदूषण

औद्योगिकीकरणाच्या या आंधळ्या शर्यतीत आज विश्वामध्ये कोणताही देश मागे राहण्याचा इच्छुक नाही. आज लक्झरी वस्तू खूप जास्त प्रमाणात वापरले जात आहेत. लक्झरी वस्तूंचे उत्पादन सुद्धा मोठ्या प्रमाणात होत आहे. या लक्सरी वस्तूंचे उत्पादन करण्यासाठी आज पृथ्वीच्या पोटातून सर्व संसाधन बाहेर काढण्यात येत आहेत. 

जर असेच चालेल तर तो दिवस दूर नाही जेव्हा आपण आपल्या पृथ्वीच्या गर्भातील संपूर्ण नैसर्गिक संसाधनांचा उपयोग करून टाकू आणि त्यानंतर नैसर्गिक संसाधने राहणार नाही  किंवा खूप कमी प्रमाणात राहील. 

जर असा दिवस आला तर तो पृथ्वीवर राहणाऱ्या मनुष्य व पशु पक्ष्यांसाठी खरोखरच सर्वात मोठा घातक दिवस ठरेल. हेच नाही तर त्याहूनही जास्त घातक गोष्ट म्हणजे पृथ्वीच्या आतील सर्व खनिज तेल, कोळसा आणि सर्व धातू हे पृथ्वीच्या वायूमंडल मध्ये प्रवेश करतील. त्यामुळे पृथ्वीवर राहणाऱ्या संपूर्ण प्राण्यांचे जीवन खूप त्रासदायक ठरेल. 

दिवस-रात्र चालणाऱ्या कारखान्यांमुळे तलाव, नदी आणि समुद्र यासारखे पाण्याचे स्त्रोत हे प्रदूषित झालेले आहेत. कारण यात कारखान्यांमधून निघणारे पाणी हे या जल स्रोता मध्ये जाऊन मिळत आहेत. इतकेच नाही तर कारखान्यांमधून निघणारा धूळ हा पृथ्वीवरील वायु प्रदूषित करत आहे, ज्यामुळे वायू प्रदूषण होत आहे.

आपण अन्नाशिवाय जिवंत राहू शकतो, परंतु आपण हवेशिवाय काही वेळ सुद्धा जिवंत राहू शकत नाही. या साध्या तथ्यामुळे आपण सर्वांना माहिती होते की शुद्ध वायू ही जीवनाकरिता किती महत्त्वाची आहे.

आपण सर्वांना सांगू इच्छितो की वातावरणामध्ये असलेल्या हवेमध्ये अंदाजाने 78 टक्के नायट्रोजन आणि 28 टक्के ऑक्सिजन व कार्बन डाय-ऑक्साइड व मिथेन आहे. हेच नाही तर हवेमध्ये पाण्याची वाफ सुद्धा कमी प्रमाणात आहे. 

वायु प्रदूषण म्हणजे काय?

आपल्या वातावरणातील धुळामध्ये आणि त्याच्या प्रमाणात फरक आहे. हा धूळ कुठून आला आहे हे तुम्ही सांगू शकता का? कारखान्यांमधून आणि स्वयम् चलीत वाहनांमधून  निघणारा धुवा हा वातावरणामध्ये मिसळतो. ज्यामुळे वेगवेगळ्या ठिकाणच्या वातावरणाचे स्वरूप आणि त्याची रचना बदलते. 

जेव्हा हवा हि काही अवांछित पदार्थाद्वारे दूषित होऊन जाते. तेव्हा ती हवा सजीव आणि निर्जीव दोन्ही करीता हानिकारक असते. तेव्हा त्याला वायू प्रदूषण असे म्हणतात. 

वायू प्रदूषण हा सर्वात मोठा आणि सर्वात हानिकारक प्रदूषण आहे. वायू प्रदूषणाचा प्रभाव हा सर्वात आधी आणि सर्वात जास्त वेळ राहतो. हवे मध्ये भूमी प्रदूषण आणि जल प्रदूषण हे दोन्ही सतत पसरत असतात. ज्यामुळे शुद्ध आणि ताजी हवा मिळणे अवघड होऊन जाते. 

वायुप्रदूषण हे जनसंख्या वाढल्याने सुद्धा होत असते. आज आपल्या देशामध्ये जनसंख्या ही तीव्रतेने वाढत चालली आहे. ज्यामुळे एका अंदाजाने कार्बन डाय-ऑक्साइड प्रत्येक वर्षी पाच अब्ज टन या दराने वाढत आहे.

वायू प्रदूषित झाल्याने फक्त मनुष्यच नाही तर पशु पक्षी आणि प्राणी सुद्धा शुद्ध हवेसाठी शिंपडत आहेत. आज वैज्ञानिकांनी ही खोज केली आहे की वायु प्रदूषणामुळे समुद्राच्या किनार पट्टीवरील क्षेत्रावर परिणाम होऊ लागला आहे. आज अनेक शांत क्षेत्र हे वादळाच्या चपेटात येऊ लागले आहेत आणि सीएफसी वायू चे प्रमाण वाढत चालले आहे.

या कारणाने आज ओझोन थर ही पातळ होत आहे. ज्यामुळे अल्ट्राव्हायोलेट किरणे ही सरळ पृथ्वीवर येत आहेत. ज्यामुळे शेवट ही किरणे कॅन्सर सारख्या भयानक रोगांचे कारण बनत आहे.

वायु प्रदूषण होण्याचे मुख्य कारण हे कारखाने आणि अनुविद्युत प्रकल्प आहेत. कारखान्यांमुळे वातावरणातील रेडिओ फर्मी लाटा या दुष्प्रभावीत होत आहेत आणि यामधून बाहेर निघणारी वायू ही वातावरणाला प्रदूषित करत आहे.

इतकेच नाही तर वायू प्रदूषण हे अनु ऊर्जा चाचणी व अनु ऊर्जा ने चालवले जाणारे अवकाश अभियान यामुळे सुद्धा होते. ज्याचा परिणाम हा मोठ्या प्रमाणात वातावरणावर होतो.

हवा कशी आणि कशामुळे प्रदूषित होते?

जे पदार्थ हवेला प्रदूषित करतात त्यांना वायु प्रदूषक असे म्हणतात. हे वायू प्रदूषक नैसर्गिक स्त्रोत जसे ज्वालामुखीच्या फुटल्याने किंवा जंगलात लागलेल्या आगीमुळे जो धुळ होतो त्यातून येऊ शकतात.

मानवी क्रियाकाल द्वारे सुद्धा हवेमध्ये प्रदूषक आढळतात. या सर्व प्रदूषकांचे स्त्रोत हे कारखाने, इलेक्ट्रिक वाहने, स्वयंचलित वाहने आणि ज्वलनशील पदार्थातून निघणारा धुवा असू शकतो. हेच नाही तर ज्वलनशील लाकडातून निघणारा धुवा सुद्धा प्रदूषणाचा स्त्रोत असू शकतो.

हवे मध्ये असणारे प्रदूषित तत्व

आपल्याला माहिती आहे की हवेमध्ये आज किती धोकादायक घटक आहेत. आज शहरांमधील वाहनांची संख्या ही वाढतच जात आहे. या वाहनांमधून मोठ्या प्रमाणात कार्बन मोनॉक्साइड, कार्बन डाय-ऑक्साइड, नायट्रोजन ऑक्साईड आणि धुवा निघत आहे.

आज डिझेल आणि पेट्रोलच्या अपूर्ण ज्वलनामुळे कार्बन डाय-ऑक्साइड सारखी विषारी वायू बनत आहे. ज्याचा प्रभाव हा आपल्यावर पडतो व आपल्या रक्ताची ऑक्सिजन वाहून नेण्याची क्षमता कमी होते.

धूम कोहरा हवेतील प्रदूषणाचा कारण

आपण वातावरणामधील धूम कोहरा (धुका) बघितलाच असेल. आपल्याला माहिती नाही की हा धूम कोहरा जो धुक्या आणि कोहऱ्या पासून मिळून बनतो, यामध्ये नायट्रोजन ऑक्साईड असण्याची शक्यता असते. जे इतर वायू प्रदूषक आणि धुके यांच्या संयोजनामुळे धूम कोहरा बनवतात. ज्याच्यामुळे दमा, खोकला या सारखे रोग निर्माण होतात.

उद्योगांमुळे वाढणारे प्रदूषण

आज वाढत्या वायू प्रदूषणासाठी अनेक लहान आणि मोठे उद्योग सुद्धा जबाबदार आहेत. पेट्रोलियम, परीकरण शाळा या सल्फर डाय-ऑक्साइड आणि नायट्रोजन डायॉक्साईड सारख्या वायू प्रदूषकांचे मुख्य स्त्रोत आहेत.

वीज प्रकल्पामधील कोळसे यासारख्या इंधनाच्या जडल्याने सल्फर डाय ऑक्साईड तयार होतो. ज्यामुळे फुसफुसाचे कायमस्वरूपी नुकसान होऊ शकते. तसेच श्वसनाच्या समस्या निर्माण होऊ शकतात.

इतर प्रकारचे वायु प्रदूषण

क्लोरो फ्लोरो कार्बन चा उपयोग फ्रिज, एयर कंडीशनर मध्ये होत असतो. सीएफसी द्वारे वातावरणातील ओझोन थर पातळ होत आहे, जो आपल्याला सूर्यापासून येणाऱ्या हानिकारक किरणांपासून वाचवतो. पण आज सीएफसीच्या जागेवर कमी हानिकारक रसायनांचा वापर केला जात आहे.

या वायूच्या अतिरिक्त पेट्रोल आणि डिझेल ज्वलनाने अगदी लहान कण तयार करण्यात येत आहेत आणि हे कण लांब वेळ हवे मध्ये राहू शकतात. हेच नाही तर हे कण एखाद्या वस्तूवर चिपकून राहू शकतात आणि त्या वस्तूची सुंदरता कमी करतात. सोबतच हे कण आपण श्वास घेतल्यानंतर आपल्या शरीरात प्रवेश करतात आणि अनेक रोग निर्माण करतात.

इतकेच नाही तर हे कण स्टील मेकिंग आणि मायनिंग सारख्या उद्योगातून सुद्धा निर्माण होतात. उर्जा प्रकल्पामधून बाहेर पडणाऱ्या राखचे लहान कण देखील वायूला प्रदूषित करतात. याचे उदाहरण ताजमहल आहे, जो मागच्या दोन दशकाहून अधिक काळ पर्यटकांसाठी आकर्षण बनलेला आहे. जो आज चिंतेचा विषय बनलेला आहे.

कारण तज्ञांनी चेतावणी दिली आहे आणि सांगितले आहे की वायू प्रदूषण ताजमहालच्या पांढऱ्या संगमरमरला बजरंग करीत आहे आणि हेच कारण आहे की वायू प्रदूषण फक्त सजीवांनाच नाही तर निर्जीव वस्तूंवर सुद्धा प्रभाव टाकत आहे.

वायू प्रदूषण रोखण्याचे उपाय

प्रदूषणाचा दीर्घकालीन दुष्परिणाम रोखण्यासाठी प्रदूषणाच्या कारणांना टाळणे गरजेचे झाले आहे. दुसऱ्या शब्दात म्हटले तर भूमी प्रदूषण रोखण्यासाठी धरणे, जंगलांची कटाई आणि रासायनिक खतांचा मर्यादित वापर करणे आवश्यक झालेले आहे.

सोबतच जल प्रदूषण ला थांबविण्याकरिता कारखान्यांमधून निघणारे दूषित पाणी हे चांगल्या पाण्यापासून दूर ठेवणे गरजेचे आहे. कारण भूमी प्रदूषण आणि जल प्रदूषण हे वायू प्रदूषण करण्यात साथ देतात.

जर आपल्याला वायू प्रदूषण रोखायचे असेल तर आपल्याला कारखाने आणि उद्योगांमधून निघणाऱ्या दूषित हवेला वातावरणापासून दूर ठेवावे लागेल. यासाठी आपण कारखान्यांच्या चिमणीवर योग्य फिल्टरचा वापर करू शकतो.

याव्यतिरिक्त अनुशक्तीमुळे होणाऱ्या वायू प्रदूषणाला थांबवण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा संघटनेच्या नियमांचे काटेकोरपणे पालन करण्यात आले पाहिजे. इतकेच नाही तर वायू प्रदूषणाची रोक ही जनसंख्या वाढीवर नियंत्रण करून सुद्धा केली जाऊ शकते.

वायु प्रदूषण कमी करण्यासाठी सरकारद्वारे करण्यात येणारे उपाय

  • राष्ट्रीय वातावरणीय हवा गुणवत्तेचे मानक आणि उद्योगांसाठी विशिष्ट क्षेत्रातील उत्सर्जन आणि प्रवाह मानकांची अधिसूचना जारी करण्यात आली आहे.
  • वायु प्रदूषण रोखण्यासाठी सरकार द्वारे वायू प्रदूषण निवारण व नियंत्रण अधिनियम 1981 च्या अंतर्गत मार्गदर्शक तत्त्वे जारी करण्यात आले आहेत.
  • सरकारद्वारे अतिशय प्रदूषण करणाऱ्या औद्योगिक क्षेत्रांवर नजर ठेवण्याकरिता ऑनलाईन साधनांचा वापर करण्यात येत आहे.
  • वातावरणातील हवेच्या गुणवत्ता तपासणीसाठी व देखरेख करण्यासाठी नेटवर्क स्थापित करण्यात आले आहे.
  • वायु प्रदूषण कमी करण्यासाठी सरकार द्वारे सीएनजी, एलपीजी यासारख्या स्वच्छ गॅस इंधनाला प्रोत्साहन देण्यात येत आहे आणि पेट्रोलमध्ये इथेनॉलचे प्रमाण वाढवल्या जात आहे.
  • सरकार द्वारा राष्ट्रीय वायू गुणवत्ता निर्देशांक आणला गेला आहे. ज्यामुळे सर्व वाहनांना bs4 मानक स्वीकारणे बंधनकारक झाले आहे.
  • वायु प्रदूषण रोखण्यासाठी बायोमास जाळण्यावर पाबंदी लावली गेली आहे.
  • वायु प्रदूषण कमी करण्यासाठी फटाके फोडणे यावर सुद्धा बंदी करण्यात आली आहे.
  • हेच नाही तर सर्व वाहनांना प्रदूषण नियंत्रण प्रमाणपत्र घेणे अनिवार्य केले आहे.
  • आज सार्वजनिक परिवहन नेटवर्क ची जाहिरात देऊन प्रसार करण्यात येत आहे.
  • दिल्ली, एनसीआरसाठी श्रेणीबद्ध प्रतिसाद उपचार योजना चालवली जात आहे.

सरकारद्वारे वायू प्रदूषण रोखण्यासाठी बनवलेल्या नियमांचे व उपायांचे पालन करणे अतिशय महत्त्वाचे आहे.

तात्पर्य

वायु प्रदूषण हा सर्वांसाठी प्राणघातक ठरलेला आहे. वायू प्रदूषण निसर्गासाठी आणि निसर्गाविषयीचा अन्याय व संताप आहे. म्हणूनच जर आपण वायुप्रदूषण विषयी वेळ राहता जागृत नाही झालो, तर वायू प्रदूषण नियंत्रण करणे हे आपल्यासाठी कठीण होऊन जाईल. आणि मग आपण कितीही प्रयत्न केले तरी हा वायू प्रदूषण आपल्या प्रयत्नांना अयशस्वी करेल आणि पाहता पाहता आपले जीवन व आयुष्य संपवून टाकेल.


संबंधित लेख :-

तर हि होती वायू प्रदूषण ची माहिती (Information About Air Pollution In Marathi). आज आपण या लेख मध्ये वायू प्रदूषण ची संपूर्ण माहिती बघितली आहे. मी आशा करतो कि वायू प्रदूषण वर मराठी मध्ये लिहिलेला हा निबंध (Marathi Essay On Air Pollution) तुम्हाला आवडला असेल. जर तुम्हाला हा निबंध आवडला असेल तर याला इतरांशी नक्की share करा.

Sharing is caring!